با سلام و عرض ادب خدمت شما دوست و هموطن گرامی، امیدوارم در شرایط جنگی و بحرانی که این روزها با اون مواجه هستیم حال و روزتون خوب باشه و پر قدرت مسیر زندگیتون رو ادامه بدید.
عناوینی که در این یادداشت میخوانید:
در شرایط بحرانی چه اتفاقی ممکن است بیفتد؟
برخی از مواردی که در ادامه ذکر میکنم تا همین الان هم برای برخی زیرساختها اتفاق افتاده، اما هنوز فاجعه اصلی رخ نداده است. اگر هنوز سایت یا اپلیکیشن موبایل کسبوکارتان در دسترس است و حتی کانالهایی که در پیامرسانهای داخلی دارید کار میکنند، بهتر است زودتر به فکر اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از نابودی احتمالی و از دست رفتن سرمایهگذاریها و داراییهای دیجیتال خود باشید.
هیچکس به اندازه خودتان نمیداند برای یک وبسایت که طی چند سال سر پا نگه داشتهاید، چقدر وقت، انرژی و هزینه صرف کردهاید.
- اگر برق در مقیاس وسیع قطع شود، قطعاً دیتاسنترها نمیتوانند سرورها را روشن نگه دارند. حتی اگر امکاناتی نظیر برق اضطراری و ژنراتور داشته باشند، معلوم نیست امکان فعالیت مداوم و طولانیمدت را داشته باشند یا خیر.
- اگر دیتاسنترهای بزرگ ایران (اعم از دولتی و خصوصی) دچار آسیب فیزیکی شوند، نابودی کامل سرورها و زیرساخت اینترنت را به دنبال خواهد داشت.
- حتی اگر سرور و دادههای آنلاین شما از بین نرود، ممکن است با آسیب دیدن زیرساخت انرژی یا شبکههای ISP (تامینکنندگان اینترنت)، دسترسیتان به اینترنت و اطلاعات سایتها و مشتریانتان قطع شود.
خلاصه اینکه بدترین حالت ممکن را که تا چند ماه قبل دور از ذهن بود، الان باید جدی گرفت. به هر حال زندگی در جریان است و چارهای نداریم جز اینکه دلیلی برای تلاش و ادامه حیات داشته باشیم.
چگونه باید از داراییهای دیجیتال خود مراقبت کنیم؟
هر چه آمادگی بیشتری برای مواجهه با این شرایط داشته باشیم و پیشبینیهای لازم را انجام دهیم، آسیب کمتری خواهیم دید.
برای اجرای هر یک از پیشنهاداتی که در ادامه داده میشود، میتوانید از خدمات تخصصی و مشاورهای ما استفاده کنید. برای این کار کافی است از طریق «صفحه تماس با من» در ارتباط باشید.
بخش اول: اقدامات لازم برای حفاظت از وبسایت، اپلیکیشن و دادههای مشتریان
فعالیت آنلاین شما از هر نوعی که باشد، لازم است از نرمافزار سایت، اپلیکیشن و دادههای مشتریانتان در برابر رخدادهای غیرمترقبه مراقبت کنید. برخی از اقدامات اساسی عبارتند از:
1- تهیه نسخه پشتیبان آفلاین (Local Backup)
قبل از هر چیز، بهتر است از سایت و هر دیتای مهم دیگری که دارید یک بکآپ مطمئن گرفته و روی سیستم لوکال (هارد کامپیوتر شخصی یا هارد اکسترنال) خود ذخیره کنید. این کار را بسته به نوع سایت و چرخه بروزرسانی محتوایتان، به صورت دورهای تکرار کنید.
مثلاً اگر سایت شما هر هفته یکبار بروزرسانی میشود، هر یک یا دو هفته یکبار بکآپ آفلاین خود را بگیرید.
اگر سایت بسیار حجیمی دارید که روزانه دهها تراکنش در آن رخ میدهد و دانلود روزانه بکآپ مقدور نیست، حتماً استراتژی نگهداری بکآپ در چند فضای ابری مختلف را پیاده کنید، اما باز هم هرازگاهی یک نسخه آفلاین بگیرید. داشتن یک نسخه آفلاین بسیار حیاتی است، زیرا در بدترین سناریو ممکن است به دلیل اختلالات فیزیکی به سرورهای داخلی دسترسی نداشته باشیم و به دلیل محدودیتها و اختلالات شبکهای، دسترسی به سرورهای خارجی نیز قطع شود. در این حالت، دادههای روی هارد شخصی شما تنها دارایی باقیمانده کسبوکارتان خواهد بود.
2- استفاده از استراتژی ریداندانسی (Redundancy) و توزیع دادهها
«ریداندانسی» در زبان ساده یعنی اینکه تمام تخممرغهایتان را در یک سبد نچینید. اگر کل سایت، دیتابیس و بکآپهای شما فقط در یک دیتاسنتر (مثلاً در تهران) قرار داشته باشد، با بروز هرگونه مشکل برای آن ساختمان یا شبکه آن منطقه، سایت شما کاملاً خاموش میشود.
برای جلوگیری از این فاجعه، باید معماری سایت خود را توزیع کنید:
- پراکندگی جغرافیایی: سرور اصلی شما میتواند در یک دیتاسنتر باشد، اما حتماً باید یک سرور جایگزین یا فضای ذخیرهسازی در دیتاسنتری دیگر (در شهری دیگر یا حتی خارج از کشور، در صورت امکان اتصال) داشته باشید که دادهها به صورت لحظهای یا روزانه در آن کپی (Replicate) شوند.
- آمادگی برای سوئیچ سریع: در صورت از دسترس خارج شدن سرور اول، با استفاده از تنظیمات شبکه و DNS میتوان ترافیک سایت را به سرعت روی سرور دوم منتقل کرد تا کسبوکار شما کمترین میزان قطعی (Downtime) را تجربه کند.
پیادهسازی این معماری نیازمند دانش فنی در مدیریت سرور است، اما برای کسبوکارهایی که قطع شدن سایت برایشان مساوی با ضررهای مالی سنگین است، یک سرمایهگذاری کاملاً ضروری محسوب میشود.
بخش دوم: راهکارهای نجات برای کسبوکارهای وابسته به شبکههای اجتماعی و پیامرسانها
بسیاری از کسبوکارها تمام سرمایه و مشتریان خود را روی پلتفرمهایی مانند اینستاگرام و تلگرام، و یا پیامرسانهای داخلی (مانند ایتا، بله، روبیکا و…) بنا کردهاند.
واقعیت تلخ این است که اگر زیرساخت دیتاسنترها آسیب ببیند، همان خطری که شبکههای اجتماعی خارجی را (به واسطه محدودیت دسترسی به اینترنت) تهدید میکند، دقیقاً برای سرورهای پیامرسانهای ایرانی نیز وجود دارد. در صورت از دسترس خارج شدن این پلتفرمها، ارتباط شما با تمام مشتریانتان در یک ثانیه قطع میشود و عملاً کسبوکارتان صفر خواهد شد.
برای جلوگیری از این فاجعه و حفظ جریان فروش، اقدامات زیر حیاتی است:
1- راهاندازی یک وبسایت مستقل و سبک (پایگاه امن شما)
اولین و مهمترین قدم، خروج از حالت «مستاجری» در شبکههای اجتماعی و داشتن یک پایگاه مستقل است. شما به یک سایت فروشگاهی یا معرفی خدمات ساده نیاز دارید که روی شبکههای امن و پایدار داخلی میزبانی شود. این سایت به عنوان هسته مرکزی کسبوکار شما عمل میکند. حتی اگر تمام شبکههای اجتماعی قطع شوند، مشتریان وفادار شما میتوانند با تایپ کردن آدرس دامنه شما، مستقیماً به فروشگاهتان دسترسی داشته باشند.
2- استفاده از کانالهای فروش جایگزین (حیات بدون گوگل)
شاید بپرسید: «اگر موتورهای جستجو مانند گوگل از دسترس خارج شوند، مشتریان جدید چگونه سایت من را پیدا کنند؟»
در شرایط بحرانی، باید استراتژی فروش خود را از تکیه صرف به سئو (SEO) و گوگل تغییر دهید. پلتفرمهای واسطه ایرانی در این شرایط نقش فرشته نجات را بازی میکنند. شما میتوانید محصولات سایت خود را به این شبکهها متصل کنید:
- پلتفرمهای مارکتپلیس (Marketplace): حضور و عرضه کالا در پلتفرمهایی مانند دیجیکالا، باسلام و اسنپمارکت.
- موتورهای جستجوی کالا و مقایسه قیمت: اتصال سایت به پلتفرمهایی مانند ترب و ایمالز. این پلتفرمها در نبود گوگل، اصلیترین مرجع مردم برای جستجوی کالا خواهند بود.
- سرویسهای فروش اعتباری و اقساطی: در شرایط بحران، قدرت خرید کاهش مییابد. با اتصال سایت خود به درگاههای پرداخت اعتباری (BNPL) مانند اسنپپی، دیجیپی و تارا، میتوانید فروش خود را حفظ کرده و حتی افزایش دهید.
3- طراحی اپلیکیشن فروشگاهی اختصاصی
یکی از هوشمندانهترین راهکارها برای عبور از فیلترینگ یا اختلالات مرورگرها، داشتن یک اپلیکیشن موبایل اختصاصی است. زمانی که اپلیکیشن شما روی گوشی مشتری نصب باشد، شما یک مسیر ارتباطی مستقیم و بدون واسطه با او دارید.
میتوانید یک اپلیکیشن ساده اما کاربردی برای فروشگاه خود طراحی کرده و آن را در مارکتهای معتبر اندرویدی داخلی مانند کافهبازار و مایکت و پس از لغو محدودیت های اینترنتی در google play store منتشر کنید. این کار علاوه بر حفظ مشتریان فعلی، باعث دیده شدن شما توسط میلیونها کاربر این مارکتها نیز میشود.
سخن پایانی
بحرانها همیشه در طول تاریخ وجود داشتهاند، کسبوکارهایی زنده میمانند که به جای انفعال، خود را با شرایط تطبیق دهند و از داراییهایشان محافظت کنند. دادههای مشتریان و زیرساخت سایت شما، قلب تپنده کسبوکار شما در دنیای دیجیتال است.
